تبديل حكم آيه است ، به جهت تحصيل مصالحى كه با « نسخ » به وجود مىآيد . و ما در خاتمهء اين دليل ، به صورت فهرست به آرا و انظار مفسرين اسلامى اشاره خواهيم نمود . و - همهء پژوهشگران اسلامى بر اين مسأله اتفاق‌نظر دارند كه « الفاظ قرآن كريم و سنت رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - و ائمه - عليهم السّلام - حمل بر عموم و يا اطلاق خود گردد مگر آنكه دليل ويژه‌اى مبنى بر توجيه و انصراف از عموم و يا اطلاق داشته باشيم . ز - روايات بسيار زيادى از طرف فريقين گزارش شده و در همهء آنها تصريح شده كه مراد از « آيه » در اينجا همان آيهء قرآنى مشهور و منظور از « نسخ » هم ، همان « نسخ » به معناى رفع حكم « درونمايه » آيات قرآنى « 1 » مىباشد . نه معناى ديگرى كه ذكر كرده‌اند ؛ چرا كه اين معانى كه آنان براى آيه ذكر كرده‌اند . اولا : لغت عرب چنين معنايى براى آيه در خودش سراغ ندارد و اين دعاوى را نمىپذيرد ؛ زيرا معاجم آن از بيان چنين معنايى خالى است . بنابراين ، هرگز صحيح نيست كه ما واژه‌اى را بر معنايى حمل كنيم كه عرب صاحب لغت بدان حمل نكرده است ، بلكه براى آن معناى ويژه‌اى وضع كرده و در آن مورد نيز به كار مىبرد . البته ما منكر نيستيم كه كلمهء آيه در مورد « تكوين » ، معجزات ، اديان ، احكام شرايع ، انبيا و اوليا نيز به كار رفته است ، اما با قراين خارجى ضميمه بدان معنا تفسير شده است ، مانند : سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ . . . « 2 » ، . . . وَ لِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ « 3 » . . .

--> ( 1 ) در تفسير طبرى حدود سى حديث در اين رابطه ذكر كرده است . ر . ك : ابن جرير طبرى ، ج 1 ، نوبت چاپ ندارد ، بيروت : دار المعرفة ، ( 1409 ه . ق ) ، صص 384 - 378 و نظام الدين ، حسن بن محمد قمّى نيشابورى ، تفسير غرائب القرآن ، در حاشيه تفسير طبرى . ( 2 ) فصّلت : 53 . « ما آيات قدرت و حكمت خود را در آفاق جهان و نفوس بندگان هويدا مىگردانيم » . ( 3 ) مريم : 21 . « . . . و ما اين پسر را آيت رحمت واسع خود براى خلق مىگردانيم » .